Bệnh phó thương hàn ở heo (tên tiếng Anh: Porcine Paratyphoid) là một bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Salmonella choleraesuis gây ra. Đây là bệnh khá phổ biến trong chăn nuôi heo, đặc biệt ở heo con sau cai sữa đến heo thịt, gây thiệt hại lớn do chết, giảm tăng trưởng và tốn chi phí điều trị.
- Khái niệm
Bệnh phó thương hàn ở heo là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Salmonella choleraesuis gây ra. Đây là bệnh quan trọng trong chăn nuôi heo, gây chết nhiều ở heo con sau cai sữa và heo choai, dẫn đến thiệt hại lớn về kinh tế. - Nguyên nhân gây bệnh
- Tác nhân chính: Vi khuẩn Salmonella choleraesuis (thuộc nhóm Salmonella).
- Đặc điểm vi khuẩn:
- Hình que, Gram âm.
- Có lông, di động.
- Sống được lâu trong môi trường (nước, đất, phân chuồng).
- Chịu đựng được khô hạn và nhiệt độ thấp, nhưng dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt cao và chất sát trùng.
Hình ảnh Salmonella trên kính hiển vi. Nguồn: Wikipedia
- Đối tượng và đường lây
- Đối tượng mắc bệnh: Chủ yếu ở heo con 1–4 tháng tuổi; heo lớn ít mắc hơn nhưng có thể mang trùng.
- Đường lây truyền:
- Qua đường tiêu hóa: thức ăn, nước uống, nền chuồng, phân nhiễm mầm bệnh.
- Heo bệnh thải vi khuẩn qua phân → heo khỏe ăn phải → nhiễm bệnh.
- Có thể lây qua đường hô hấp khi môi trường ô nhiễm nặng.
- Triệu chứng lâm sàng
Tùy mức độ nhiễm, có thể gặp:
- Thể quá cấp (cấp tính):
- Heo sốt cao 41–42°C.
- Bỏ ăn, mệt mỏi, thở nhanh, run rẩy.
- Tiêu chảy nặng, phân lỏng màu xám xanh hoặc vàng, đôi khi có máu.
- Chết nhanh trong 1–3 ngày.
- Thể cấp tính:
- Sốt cao kéo dài.
- Tiêu chảy liên tục, phân có mùi tanh khắm.
- Gầy nhanh, lông xù, da khô.
- Có thể chết sau 7–10 ngày nếu không điều trị.
- Thể mãn tính:
- Thường ở heo lớn hoặc heo sống sót sau đợt cấp tính.
- Gầy còm, chậm lớn, lông xù, tiêu chảy tái phát.
- Niêm mạc da có thể xuất hiện những mảng tím xanh (do nhiễm trùng huyết).
Heo tiêu chảy phân vàng, yêu ớt, nằm lì một chỗ. Nguồn: Sưu tầm
- Bệnh tích (khi mổ khám)
- Lách sưng to, màu tím đậm.
- Gan có điểm hoại tử trắng xám.
- Hạch lympho sưng, đôi khi hoại tử.
- Ruột viêm nặng, loét và có giả mạc.
- Phổi viêm, sung huyết.
Hạch lâm ba màng treo ruột, phổi nhiều đám gan hóa. Nguồn: Sưu tầm
- Chẩn đoán
- Dựa vào:
- Triệu chứng lâm sàng (sốt cao, tiêu chảy, gầy sút nhanh).
- Bệnh tích đặc trưng (viêm ruột, gan lách hoại tử).
- Xét nghiệm vi sinh: phân lập Salmonella từ gan, lách, ruột.
- Cần phân biệt với: dịch tả heo, tụ huyết trùng, thương hàn heo.
- Phòng bệnh
- An toàn sinh học:
- Giữ chuồng trại khô ráo, sạch sẽ, thoáng mát.
- Định kỳ sát trùng bằng vôi bột hoặc hóa chất (formalin, iod, BKC…).
- Quản lý thức ăn nước uống sạch, không ôi thiu.
- Chăm sóc – nuôi dưỡng:
- Giảm stress cho heo con khi cai sữa.
- Tăng cường sức đề kháng bằng vitamin, khoáng.
- Vaccine: Có thể tiêm vaccine phòng phó thương hàn cho heo con từ 1–2 tháng tuổi.
- Điều trị
- Kháng sinh nhạy cảm với Salmonella:
- Ampicillin, Amoxicillin, Gentamycin, Colistin, Florfenicol, Enrofloxacin.
- Cần dùng đủ liều, đủ thời gian (5–7 ngày).
- Điều trị hỗ trợ:
- Dùng thuốc hạ sốt, trợ sức (Vitamin C, B-complex, Glucose).
- Bổ sung điện giải, men tiêu hóa để chống mất nước, hỗ trợ đường ruột.
Kết luận
Bệnh phó thương hàn trên heo là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn ở heo con sau cai sữa. Cần kết hợp biện pháp phòng bệnh (an toàn sinh học + vaccine) và điều trị sớm bằng kháng sinh phù hợp để hạn chế tổn thất.
